Rab’bin Meleği Kimdir?

Bu karakterin Kutsal Kitap anlatısındaki önemi

Eski Antlaşma, modern zihinlerimizin anlamakta zorlandığı bazı figürler ve özellikler içerir. Eski Antlaşma’nın sayfalarını çevirdiğinizde, bir çelişki içeriyor gibi görünen bir figürle karşılaşırsınız: Rab’bin Meleği. Peki bu karakter kimdir ve onu anlamak neden bu kadar önemlidir?

Yahve’nin Elçisi

İlk olarak, İbranice’deki “Rab’bin meleği” ifadesine bakalım. İbranice’de “melek” olarak çevrilen kelime malak’tır ve “elçi” anlamına gelir. Bu özel elçi sadece bir melek değil, “Rab’bin meleği”dir. Yahve’nin elçisi, ya da İbranice’de “malak Yahweh”, Yahve’nin adını taşıyan tek elçidir. Mısır’dan Çıkış 23:20-21’de Yahve,
Musa’ya bu meleğin onları yöneteceğini söyleyerek, “Beni temsil ediyor,” der.

Yahve mi yoksa Yahve gibi mi?

Bu karakteri daha derinlemesine incelediğinizde, büyük bir sorunla karşılaşırsınız: Bazen Rab’bin meleği, Yahve’nin elçisiymiş gibi, bazen Yahve’nin kendisiymiş gibi konuşur. Bu nasıl mümkün olabilir? Kutsal Kitap’ta, özellikle de Eski Antlaşma’da bu tür sorunlarla karşılaştığınızda, Kutsal Kitap’ın
çelişkili veya karmaşık olduğunu düşünebilirsiniz. Ancak başka bir seçeneğiniz daha var. Şu soruyu sorabilirsiniz: Yazar, bu figürü veya özelliği böylesine garip bir şekilde sunarak başka bir şey mi anlatmak istiyor? Başka bir deyişle, bu “çelişki” bilinçli mi? Bu yaklaşımı benimsemek, Kutsal Yazıların edebi sanatına gözlerinizi açacak ve hatta İsa’nın bazı temel iddialarını yeni bir bakış açısıyla görmenize yardımcı olabilecektir.

Hacer’in Hikayesi

Hacer’in hikayesi, Kutsal Kitap’ta Rab’bin meleğinin nasıl karmaşık bir şekilde betimlendiğini gösterir. Yaratılış 16’ıncı bölümde, efendisinden hamile kalan, efendisinin karısı tarafından istismara uğrayan ve artık muhtemelen ölümü beklemek üzere çöle kaçan bir köle kadınla karşılaşırız. Anlatıda, “RAB’bin meleği Hacer’i çölde bir pınarın başında buldu” (Yar. 16:7) denir. Bu melek Hacer’le konuşur. Fakat sonra tuhaf bir şey olur. Yaratılış 16:10’da Rab’bin meleği, “Senin soyunu öyle çoğaltacağım ki, kimse sayamayacak” dedi. Genellikle bu tür kutsamaları veren Yahve’dir (örneğin, Yar. 22; Yar. 26; Yar.
28). Bu melek kendini kim sanıyor? Devam ettiğimizde, Rab’bin meleği Yahve’den ayrı bir kişi olarak bahsederek, “Yahve sıkıntı içindeki yakarışını işitti” der (Yar. 16:11). En iyi olasılıkla, bu meleğin Yahve adına konuştuğunu düşünürüz… ta ki anlatan kişi bize onunla konuşanın Yahve olduğunu söyleyene kadar! Hacer bu meleğe “Tanrı” der. Yaratılış 16:13’de Hacer, “Beni gören Tanrı’yı gerçekten gördüm mü?” diyerek kendisiyle konuşan RAB’be “El-Roi” adını verdi. Bu anlatı, yazarların bu figürü hem Yahve olarak hem de Yahve’den ayrı bir varlık olarak betimlemelerinin karmaşık yapısını göstermektedir. Ancak bunun
sadece bir belirsizlik mi yoksa metinde bir tutarsızlık mı olduğunu nasıl anlayabiliriz? Buna cevap vermek için şu soruyu sormamız gerekir: Kutsal Yazıların yazarları, Rab’bin meleğini tutarlı bir şekilde hem Yahve olarak hem de Yahve’den ayrı bir varlık olarak mı betimlemektedir?

Bir Kalıp Var Mı?

Eski Antlşam’da yer alan anlatıyı okumaya devam ettiğinizde, yazarların bu meleği Hacer’in hikayesinde olduğu gibi karmaşık bir şekilde betimledikleri birkaç yer olduğunu fark edeceksiniz. Örneğin, Musa ve
yanan çalı hikayesinde, Rab’bin meleği Musa’ya bir çalının ortasından görünür, ancak daha sonra Tanrı onu çalının içinden çağırır (Çık. 3:1-6). Aynı kalıp, İbrahim ve İshak (Yar. 22), Balam (Say. 22), Gidyon (Hak. 6), İlyas (1Kr. 19) ve Davut (1Ta. 21) hikayelerinde de görülür. Bu kalıp Kutsal Yazıların tamamında görüldüğünden, yazarların bu figürü dikkatli ve bilinçli bir şekilde karmaşık bir varlık olarak betimledikleri sonucuna varabiliriz. Yazarların okuyucuyu çekmek için kullandıkları yöntemlerden biri, okuyucunun katılımını ve araştırmasını gerektiren boşluklar yaratmaktır. Tüm iyi hikayeler bu şekilde işler! Kutsal Yazıların yazarları yetenekli edebiyat ustalarıdır ve Rab’bin meleğinin bu karmaşık portresi, onların sanatsal yeteneklerinin sadece bir örneğidir.

Tüm Bunlar Ne Anlama Gelir?

Yazarların Rab’bin meleğini hem Yahve hem de Yahve’den ayrı bir varlık olarak tutarlı bir şekilde ele almaları, sadece bu gizemli figürü anlamamıza yardımcı olmakla kalmaz, aynı zamanda Yahve’nin kimliği hakkında da derin bir iddiada bulunur, yani Yahve’nin kendisinin karmaşık bir varlık olduğu iddiasında bulunur. Rab’bin meleğinin karmaşık betimlemesini anlamak, Kutsal Yazıların genel anlatısını bazı önemli yönlerden anlamamıza yardımcı olur:

1. Bu figür, İsa’nın sözlerini anlamamıza yardımcı olur.

İsa’nın “Baba ile bir” olduğunu ve yine de “Oğul” olarak ayrı olduğunu söylemesi garip görünebilir (örneğin, Yu. 10:30). Ancak modern okuyucular için kafa karıştırıcı gelen bu iddialar, Rab’bin meleğinin betimlemesiyle aynı kategoride yer alır.

2. Bu figür, Üçlü Birlik’i anlamak için zemin hazırlar.

Yahve’yi karmaşık bir bütün olarak betimleyen bu antik ve yaratıcı yöntem, okuyucuların Yahve’nin çeşitli ama bütünleşmiş bir sevgi topluluğu olduğunu anlamalarına yardımcı olur. Bu, bizim Üçlü Birlik olarak adlandırdığımız mükemmel sevgi birliğini (Baba, Oğul ve Ruh) anlamak için temel bir noktadır.

3. Bu figür, Tanrı’nın karakterini daha iyi anlamamıza yardımcı olur.

Yahve, insanlarla kişisel düzeyde ilişki kurarken, aynı zamanda her şeyin üstünde, tamamen farklı olan Tanrı kimliğini de korur. Bu Tanrı, insanlıkla ilişki kurmak için somut bir biçim alır ve sonuçta insanlığı kendisiyle doğru ilişkiye kavuşturmak için insan bedenine bürünür. Rab’bin meleğinin bu karmaşık betimlemesi, Yahve’nin karakteri ve kimliği hakkındaki gerçekleri benzersiz bir şekilde aktarır: O, hem tek hem de çok yönlü, hem yakın hem de her şeyin üstünde olan karmaşık bir bütündür. Rab’bin
meleğinde gördüklerimiz, bizi Tanrı’ya yaklaştırmak için insanlığa yaklaşan İsa’nın kişiliğinde zirveye ulaşır.

Carissa Quinn, Kaliforniya, Los Angeles’taki Gateway Seminary’den Kutsal Kitap Çalışmaları alanında doktora derecesine sahiptir. Ayrıca Öğretim alanında yüksek lisans derecesine sahiptir ve insanların nasıl öğrendiğini ve geliştiğini incelemekten hoşlanır.